Havendienst 2 en 20

Een nieuwe bestemming vonden deze historische havenvaartuigen in de Maritiem Museum Haven, als boegbeelden van een haven die zichzelf opnieuw uitvond. Een stukje Rotterdamse havenhistorie en maritiem erfgoed dat je kunt bezoeken aan de kade of kunt boeken voor een exclusieve rondvaart door de Rotterdamse haven. 

Wat zijn Havendienst 2 en 20? 

Havendienst 2 en Havendienst 20 zijn twee motorsleepboten die tussen 1945 en 1990 in dienst waren bij het Rotterdamse Havenbedrijf. Waar de Havendienst 20 kort voor de oorlog als werkschip werd gebouwd en door de Duitsers in beslag werd genomen, werd de Havendienst 2 in 1954 speciaal voor de Havendienst ontworpen en gebouwd. 

Beide schepen waren gemaakt voor het zware werk en inzetbaar voor alles wat een grote haven op een dag nodig heeft. In de maritieme geschiedenis van Rotterdam staan deze havendienstschepen voor een tijd van herstel en groei. 

Havendienst 20 kende al een bewogen geschiedenis voordat hij in 1945 bij het Havenbedrijf Rotterdam in dienst trad. Het schip werd in 1939 op stapel gezet bij scheepswerf Gebroeders Paans in Moerdijk, maar verdween tijdens de Tweede Wereldoorlog uit beeld en keerde pas na de oorlog terug, waarna het Havenbedrijf Rotterdam de nieuwe eigenaar werd. 

Havendienst 2 was het eerste nieuwbouwvaartuig van het Havenbedrijf na de Tweede Wereldoorlog, zo ontworpen dat hij ook onder de laagste bruggen van het Rotterdamse gedeelte van de Schie door kon varen. Samen vertellen deze werkboten het verhaal van een haven en een stad die zich van de grond af opnieuw opbouwde. 

Na veertig jaar trouwe dienst werd Havendienst 20 in 1990 uit de vaart genomen en kwam het schip in handen van het museum. Vandaag de dag liggen ze afgemeerd in de Maritiem Museum Haven aan de Leuvehaven, als onderdeel van de varende collectie van het Maritiem Museum Rotterdam. Havendienst 20 heeft daarbij zijn oude rol nooit helemaal losgelaten en sleept nog steeds museumschepen door de haven. 

De rol van havendienst vaartuigen in de Rotterdamse haven 

Rotterdam groeide in de tweede helft van de twintigste eeuw uit tot de grootste haven van Europa en dat vroeg om een robuuste havenlogistiek op het water zelf. De Havendienst 2 en 20 zorgden ervoor dat de maritieme infrastructuur van Rotterdam dag en nacht draaiende bleef, samen met andere schepen van de Havendienst.  

Als dienstvaartuigen in de haven stonden ze klaar voor drie belangrijke taken: toezicht houden op het havenverkeer, optreden bij brand op het water en in de winter de vaargeulen ijsvrij houden. 

Havendienst 20 werd in 1955 voorzien van een bluswaterpomp en in 1963 ook geschikt gemaakt als ijsbreker. Datzelfde jaar werd hij omgebouwd voor de continudienst, zodat hij de gehele rechter Maasoever dag en nacht kon bedienen. 

Het havenbeheer en de havenondersteuning erachter waren doorslaggevend voor het succes van de haven. Werk in de Rotterdamse haven vroeg om havendienstvaartuigen die thuis waren op elk stukje water. Havendienst 2 en 20 gaven daar invulling aan, veertig jaar lang, het hele jaar door, dag en nacht.

Waarom zijn Havendienst 2 en 20 boegbeelden van de haven? 

Het verhaal van Havendienst 20 begint al voor de oorlog. In 1939 begint scheepswerf Gebroeders Paans met de bouw van een schip voor de kleine kustsleepvaart, maar de boot wordt al snel gevorderd door de Duitse bezetter en verdwijnt uit beeld. Na de oorlog wordt hij teruggevonden tussen het puin van Hamburg.  

Een blij verraste havenmeester van Rotterdam, Johannes van Leeuwen, ontdekt het schip en zorgt dat het terugkeert naar de werf. Met de naam Havendienst 20 gaat het schip aan de slag bij de wederopbouw van de Rotterdamse haven. In 1955 krijgt hij een bluswaterpomp, in 1963 wordt hij geschikt gemaakt als ijsbreker en in 1982 wordt hij omgenummerd tot Havendienst 20. Na veertig jaar trouwe dienst wordt hij in 1990 simpelweg te klein voor de moderne haven en komt hij in handen van het museum.  

Zijn jongere broer Havendienst 2 is het eerste nieuwbouwvaartuig van het Havenbedrijf na de Tweede Wereldoorlog en daarmee een direct symbool van de wederopbouw van Rotterdam. Hij is zo ontworpen dat hij onder de laagste bruggen van het Rotterdamse gedeelte van de Schie door kan varen.  Samen vormen ze een tweeluik van Rotterdamse havenhistorie dat zijn weerga niet kent.  

Havendienst 2 en 20 zijn iconen van de haven die de identiteit van Rotterdam weerspiegelen: pragmatisch, veerkrachtig en altijd in beweging. Als havenerfgoed en maritieme symbolen van de wederopbouw vertegenwoordigen ze de havenhistorie van een stad die na de oorlog niet stil bleef staan. 

Werken in en rond de haven 

In de tweede helft van de twintigste eeuw groeide de Rotterdamse haven uit tot een van de drukste havens ter wereld. Tienduizenden mensen verdienden er hun brood: havenarbeiders die schepen losten en laadden, machinisten, bootslieden en het havenpersoneel dat op het water actief was. Havenarbeid was praktisch werk dat vakmanschap vroeg en kennis van een haven die voortdurend in beweging was. 

Havendienst 2 en 20 maken deel uit van dat verhaal. Hun bemanning kende de Rotterdamse haven van binnenuit, van de smalste vaargeulen op de Schie tot de drukste aanlegplaatsen langs de Nieuwe Maas. Dagelijks werk op het water dat generatieslang het gezicht van de Rotterdamse haven bepaalde. Dat havenleven leeft nog altijd voort aan boord van deze historische schepen in de Maritiem Museum Haven. 

Waarom passen Havendienst 2 en 20 in het Maritiem Museum? 

Rotterdam is groot geworden door het water, de handel en de mensen die het werk deden. Havendienst 2 en 20 vertegenwoordigen dat stukje Rotterdam in zijn meest oorspronkelijke vorm. Dit waren de werkpaarden van het havenbedrijf, representatief voor de maritieme geschiedenis van een stad die uitgroeide tot de grootste haven van Europa. 

Als varende museumschepen in de Maritiem Museum Haven verbinden ze het verleden met het heden. Bezoekers kunnen aan boord stappen en zien hoe het havenwerk er van dichtbij uitzag. Van april tot en met oktober maken Havendienst 2 en 20 ook historische rondvaarten over de Nieuwe Maas, langs de Erasmusbrug, het ss Rotterdam en de skyline van de stad. Rotterdams havenerfgoed dat niet achter glas staat maar gewoon uitvaart!